به قلم زینب مسیبی

تابستان امسال تهیه کننده فیلم سینمایی «نیلوفر» خبر رفع توقیف این فیلم پس از یازده سال و عرضه آن در شبکه نمایش خانگی را رسانه ای کرد. «نیلوفر» داستان دخترکی عراقی و روستایی است که شوق ادامه تحصیل و پزشک شدن دارد اما به خواسته پدر باید ازدواج کند ... !

دلایل توقیف یازده ساله این فیلم پنهان است. اما آشکار است که بازنمایی پیامدهای ازدواج کودکان در یک اثر سینمایی نشاندهنده ریشه دار بودن مسئله «کودک همسری» در جوامع در حال توسعه است. پای خاطره گویی مادر بزرگ، عمه وخاله که می نشینی این نقل قول «...روی صندلی منو نشوندند. عروسکم دستم بود و همراه مهمونا دست می زدم، خاله بزرگه اومد نیشگونم گرفت و گفت: دست نزن آتیش پاره، عروسی خودته...» فصل مشترک خاطره هاست.

 فیلم«نیلوفر» مثل فیلم های «هندی و هرمز»، «سیاه دنباله دار» و صدها محتوای رسانه ای دیگر بازتاب این رویداد است که کودکانی در جامعه ما به ‌اجبار از شادی‌های کودکانه فاصله گرفته و بی‌هیچ تصوری از معنای زندگی مشترک در دنیای بزرگسالی گم می شوند. کودکانی که از دنیای کودکی لذت نبرده اند و ازدواج برای‌شان مثل خاله‌بازی است. فرایند اجتماعی شدن این کودکان به اندازه کافی قد نکشیده و هنوز برای فهمیدن مفاهیم زندگی جدی به معنای واقعی کودک هستند.

بااینکه کنوانسیون حقوق کودک عنوان «کودک» را به همه افراد زیر ۱۸ سال اطلاق کرده اما قوانین کشور ما با وجود پذیرش این کنوانسیون، موضوع ازدواج کودکان را مستثنی کرده، ازدواج دختران در ۱۳ سالگی و پسران در ۱۵ سالگی در قوانین ایران پذیرفته شده است.

در سالهای دورتر سن ازدواج شبیه امروز نبود. مجید شعبانی؛ حقوقدان درخصوص اولین قانون در زمینه سن ازدواج در سال ١٣١۴ می گوید: اولین قانون در زمینه سن ازدواج، حداقل سن ازدواج ١۵ سال برای دختران و ١٨ سال برای پسران قرار داده بود. در سال ١٣۵٣که قانون حمایت خانواده تصویب شد سن ازدواج افزایش پیدا کرد و ١٨سال در دختران و ٢٠سال در پسران تصویب شد.

 طبق جدیدترین گزارش آمار ثبت و احوال کشور در بازده زمانی سال ٩۵ و ٩۶ یک هزار۵۵٣ و مورد ازدواج دختران ١۴-١٠ ساله و ١١ مورد ازدواج دختران زیر ١٠ سال در آذربایجان غربی به ثبت رسیده است. در کنار این ارقام باید نیم نگاهی هم به آمار غیررسمی ازدواج کودکان داشت.

پدیده «کودک همسری» و بررسی پیامدهای آن را باید فراتر از دعوای قانون گذاران در تعیین سن ازدواج و انتشار کلیپ تبلیغ و ترویج ازدواج کودکان از سوی مخالفان طرح افزایش سن ازدواج در شبکه‌های اجتماعی و با توجه به بافت های فرهنگی و اجتماعی گوناگون به خصوص در استان های مرزی دید.

فعالان مدنی و مدافعان تصویب قانون افزایش سن ازدواج، دسترسی به آموزش رایگان به عنوان یکی از راهکارهای موثر در مقابله با ازدواج کودکان مطرح می کنند، بنابراین امید داریم با اختصاص ١۶۵میلیاردتومان از منابع کل آذربایجان غربی به فصل آموزش و پرورش و تحقق سخن شهریاری؛ استاندار آذربایجان غربی در هفتمین جلسه شورای آموزش و پرورش استان : «اجازه نمی دهیم فردی در استان بخاطر فقر و تنگدستی از تحصیل بازبماند...» آمار کوکان بازمانده از تحصیل و به تبع آن ازدواج کودکان در استان در ماه و سالهای آتی کاهش یابد.

⁉️اگر فقر مالی و فرهنگی و باورهای غلط قومی را متهمان ردیف نخست ازدواج کودکان بدانیم باید این را نیز گفت که پدر و مادرها قبل از دغدغه تامین جهیزیه دخترشان و مخارج مراسم عروسی پسرشان بپرسند: آیا فرزندمان الفبای زندگی را خوب آموخته؟ مهارت حل مسئله را چطور؟ فردا روزی پس از پایان هیجان عروسی آیا فرزندمان می تواند راهکاری برای حل بحران های زندگی پیدا کند؟ اصلا آیا دختری که هنوز عادات ماهانه را تجربه نکرده چطور می تواند همدم دردهای مرد زندگی باشد؟ یا شاید هم بستن چمدان اولین و آخرین راه حلش است؟