از کانی برازان تا حسنلو، فرصت طلایی اکوتوریسم آذربایجانغربی در سایه کم آبی
به گزارش خبرنگار تابناک از استان آذربایجان غربی، تالابها فقط پهنههای آبگیر نیستند؛ آنها زیستگاههای حساس و زندهای هستند که همزمان نقش محیطزیستی و اقتصادی دارند و آذربایجان غربی با قرار گرفتن در اقلیم متنوع و در پیوند با حوزه آبریز دریاچه ارومیه، مجموعهای از تالابهای طبیعی و فصلی را در خود جای داده که در سالهای اخیر بیش از گذشته در کانون توجه طبیعتگردان قرار گرفتهاند.
با افزایش علاقه عمومی به سفرهای کم هزینه و طبیعت محور، «گردشگری تالابی» میتواند مزیت رقابتی استان باشد؛ به ویژه در شهرستانهایی مانند مهاباد، نقده و پیرانشهر که تالابها به روستاها و مسیرهای گردشگری دسترسی پذیر نزدیکاند.
کارشناسان گردشگری معتقدند اگر الگوی توسعه، بر پایه اکوتوریسم و ظرفیت برد محیطی طراحی شود، تالابها میتوانند هم به اشتغال محلی کمک کنند و هم به حفاظت از طبیعت؛ اما در صورت مدیریت نادرست، همین حضور گردشگر میتواند به آلودگی، تخریب زیستگاه و کاهش جذابیت مقصد بینجامد.
از سوی دیگر، کاهش منابع آب و تغییرات اقلیمی، ضرورت برنامه ریزی فوری برای حفاظت و بازآفرینی کارکرد تالابها را پررنگ کرده است؛ موضوعی که مستقیماً با آینده گردشگری استان گره خورده است.
کانیبرازان؛ پرچمدار پرنده نگری و اکوتوریسم استان
تالاب کانیبرازان در شهرستان مهاباد، شناخته شدهترین مقصد تالابی آذربایجانغربی است و در میان فعالان طبیعتگردی، به عنوان یکی از کانونهای مهم پرندهنگری مطرح میشود و حضور پرندگان آبزی و کنارآبزی در فصلهای مهاجرت، این تالاب را به «کلاس زنده تنوع زیستی» تبدیل کرده است.
تورهای پرنده نگری و عکاسی طبیعت، مهمترین شکل سفر به کانی برازان محسوب میشود؛ سفری که به زیرساخت سبک، اما تخصصی نیاز دارد، سکوی مشاهده، مسیرهای مشخص، تابلوهای آموزشی، و راهنمایان محلی آموزشدیده و در نبود این امکانات، احتمال ورود به زیستگاههای حساس و برهم خوردن آرامش حیاتوحش افزایش مییابد.
فعالان محلی میگویند کانی برازان قابلیت آن را دارد که به برند گردشگری طبیعی مهاباد تبدیل شود، اما توسعه باید «کمتراکم و هدفمند» باشد؛ یعنی به جای افزایش بیضابطه بازدید، بر کیفیت تجربه گردشگر و حفاظت از تالاب تمرکز شود.
از نگاه کارشناسان، بهترین زمان برای سفرهای طبیعت محور به چنین تالابهایی، فصولی است که هم سطح آب مناسبتر است و هم حضور پرندگان بیشتر؛ با این حال، هر فصل «قاب» متفاوتی برای عکاسان و طبیعتگردان میسازد.
در کنار گردشگری، این تالاب ظرفیت برنامههای آموزشی برای مدارس و دانشگاهها را نیز دارد؛ برنامههایی که میتواند هم درآمد پایدار ایجاد کند و هم فرهنگ حفاظت را تقویت کند.
خوشه تالابهای نقده؛ حسنلو، نوروزلو و یادگارلو در مسیر بستههای سفر
در جنوب دریاچه ارومیه، شهرستان نقده با مجموعهای از تالابهای ارزشمند، میتواند میزبان «بستههای سفر تالابی» باشد؛ بستههایی که گردشگر در یک روز یا یک آخر هفته، چند مقصد نزدیک به هم را تجربه میکند.
تالاب حسنلو یکی از نقاط مهم این خوشه است، ترکیب چشم اندازهای تالابی با ظرفیتهای پیرامونی منطقه، امکان طراحی سفرهای تلفیقی را فراهم میکند؛ سفرهایی که میتواند طبیعتگردی را با گردشگری روستایی و تجربه خوراک محلی همراه کند.
در کنار حسنلو، «تالاب نوروزلو» و «تالاب یادگارلو» نیز از مقاصد مناسب برای پرنده نگری و عکاسی طبیعت هستند و این تالابها به دلیل سکون نسبی محیط و تنوع پرندگان، برای گردشگرانی که به دنبال سفر آرامشمحور هستند جذابیت دارند؛ اما نیازمند مدیریت ورود، ساماندهی مسیرها و کنترل پسماند هستند.
کارشناسان تأکید میکنند که موفقیت گردشگری در این منطقه، به مشارکت جوامع محلی گره خورده است، اقامتگاههای بوم گردی کوچک، فروش صنایع دستی، راهنمایان محلی، و خدمات حمل و نقل روستایی میتواند زنجیره ارزش ایجاد کند.
همچنین ایجاد «نقاط تفسیر محیط زیستی» (تابلوهای معرفی گونهها، قوانین بازدید، و آموزش حفاظت) میتواند تجربه گردشگر را ارتقا دهد و از آسیبهای ناخواسته به زیستگاه جلوگیری کند.
پیرانشهر و تالاب درگه سنگی؛ مقصدی بکر با نیاز فوری به زیرساخت سبک
«تالاب درگه سنگی» در شهرستان پیرانشهر از جمله تالابهایی است که با وجود ارزش طبیعی، کمتر به شکل حرفهای در سبد سفر گردشگران قرار گرفته است و همین کمترشناختگی، از یک سو امتیاز «بکر بودن» ایجاد میکند و از سوی دیگر ضرورت برنامه ریزی برای معرفی مسئولانه را بالا میبرد.
راهنمایان محلی و گروههای طبیعتگردی میگویند اگر مسیرهای بازدید مشخص شود، امکان توسعه تورهای علمی و دانشجویی نیز فراهم میشود؛ تورهایی که با تعداد محدود و محتوای آموزشی، سازگارترین مدل برای تالابهای حساس محسوب میشوند.
در عین حال، تهدید کم آبی و تغییرات اقلیمی میتواند جذابیتهای طبیعی را کاهش دهد، کاهش سطح آب، مستقیماً به کاهش حضور پرندگان و افت کیفیت مناظر منجر میشود و در نهایت، تقاضای گردشگری را پایین میآورد.
کارشناسان توسعه گردشگری معتقدند مسیر درست برای تالابهای آذربایجان غربی، حرکت به سمت اکوتوریسم واقعی است؛ یعنی گردشگری با اثر حداقلی بر طبیعت و منفعت مستقیم برای مردم محلی و این مدل، به جای ازدحام، بر مدیریت ظرفیت برد و کیفیت تجربه تمرکز دارد.
در این چارچوب، تشکیل «مسیرهای تالابی» بین مهاباد، نقده و پیرانشهر میتواند به توزیع سفر در استان کمک کند و فشار را از یک مقصد خاص بردارد و طراحی تورهای دو روزه و سه روزه با محور پرنده نگری، عکاسی و آموزش محیط زیست، یکی از گزینههای قابل اجراست.
در نهایت، پیوند مدیریت تالاب با مدیریت گردشگری ضروری است، اگر تالاب آب نداشته باشد، گردشگری هم پایدار نمیماند و بنابراین، هم زمان با توسعه اکوتوریسم، باید سیاستهای حفاظت، تأمین حقابه، و کنترل آلودگی در اولویت بماند.
هرچند بارندگیهای ماههای گذشته تا حدودی این مشکلات را کاهش داده اما بازهم این محیط زیست شگفتانگیز نیاز به حمایت بیشتر مسئولان استانی و کشوری دارد تا تنوع زیستی کمنظیر و چشماندازهای بکر تالابهای استان آذربایجانغربی دوباره دچار مشکلات اشاره شده، نشوند.
مهمترین تالابهای آذربایجان غربی
بر پایه شناختهشدهترین پهنههای تالابی استان و تمرکز ظرفیت گردشگری در جنوب و جنوبغربی حوزه دریاچه ارومیه، مهمترین تالابهای آذربایجان غربی عبارتاند از:
1- تالاب کانیبرازان (مهاباد) قطب پرندهنگری و اکوتوریسم استان
2- تالاب حسنلو (نقده) مناسب بستههای سفر و گردشگری ترکیبی
3- تالاب نوروزلو (نقده) مقصد آرامشمحور و عکاسی طبیعت
4- تالاب یادگارلو (نقده) زیستگاه پرندگان و مقصد طبیعتگردی کمتراکم
5- تالاب درگهسنگی (پیرانشهر) مقصد بکر با ظرفیت تورهای علمی و آموزشی...
انتهای پیام/