نقش هزاران چاه غیرمجاز در تشدید بحران دریاچه ارومیه/ کشاورزان نیاز به حمایت دارند!

به گزارش خبرنگار تابناک از استان آذربایجان غربی، دریاچه ارومیه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های شور جهان و مهم‌ترین زیست بوم آبی شمال‌غرب ایران، نقش مهمی در تعادل اقلیمی، تنوع زیستی و اقتصاد منطقه دارد و این دریاچه طی چند دهه اخیر با کاهش شدید سطح آب و گسترش خشکی مواجه شده است.

بررسی‌های علمی نشان می‌دهد عوامل مختلفی از جمله کاهش بارندگی، تغییرات اقلیمی، ساخت سدها، توسعه کشاورزی و برداشت گسترده از منابع آب زیرزمینی در بروز این بحران مؤثر بوده‌اند و در میان این عوامل، حفر چاه‌های متعدد به‌ویژه چاه‌های غیرمجاز در اطراف دریاچه نقش مهمی در تشدید روند خشک شدن آن داشته است.

بر اساس گزارش‌های منتشر شده در منابع خبری، در این حوضه حدود ۴۲ هزار حلقه چاه مجاز و بیش از ۷۳ هزار حلقه چاه غیرمجاز وجود دارد. وجود این تعداد زیاد چاه باعث برداشت گسترده از منابع آب زیرزمینی شده و فشار قابل توجهی بر سفره‌های آب زیرزمینی منطقه وارد کرده است.

وضعیت چاه‌ها در حوضه آبریز دریاچه ارومیه

حوضه آبریز دریاچه ارومیه شامل بخش‌هایی از استان‌های آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و کردستان است. طی سال‌های گذشته به دلیل توسعه کشاورزی و افزایش تقاضا برای آب، تعداد زیادی چاه در این منطقه حفر شده است.

چاه‌های آب به طور مستقیم از سفره‌های زیرزمینی برداشت می‌کنند و برداشت بیش از حد از این منابع باعث افت سطح آبخوان‌ها می‌شود و با کاهش سطح آب زیرزمینی، بسیاری از چشمه‌ها و رودخانه‌هایی که بخشی از آب آنها از طریق آب‌های زیرزمینی تأمین می‌شود، دچار کاهش جریان می‌شوند و در نتیجه مقدار آبی که به دریاچه ارومیه وارد می‌شود کاهش می‌یابد.

علاوه بر این، بخش زیادی از آب برداشت شده از طریق چاه‌ها برای آبیاری زمین‌های کشاورزی مصرف می‌شود و در گذشته بخشی از این آب پس از عبور از زمین‌ها و رودخانه‌ها در نهایت وارد دریاچه می‌شد، اما افزایش برداشت مستقیم از منابع زیرزمینی باعث شده سهم دریاچه از چرخه طبیعی آب به طور قابل توجهی کاهش یابد.

نقش چاه‌های غیرمجاز در تشدید بحران دریاچه ارومیه

چاه‌های غیرمجاز به چاه‌هایی گفته می‌شود که بدون دریافت مجوز قانونی از نهاد‌های مسئول حفر شده‌اند. این چاه‌ها معمولاً برای تأمین آب مورد نیاز کشاورزی استفاده می‌شوند و به دلیل نبود نظارت دقیق، میزان برداشت آب از آنها قابل کنترل نیست و در حوضه آبریز دریاچه ارومیه طی سال‌های گذشته تعداد زیادی چاه غیرمجاز حفر شده است که بخش قابل توجهی از منابع آب زیرزمینی منطقه را مصرف می‌کنند.

از سوی دیگر، وجود چاه‌های غیرمجاز موجب افزایش برداشت بی‌رویه آب برای کشاورزی شده است و در بسیاری از مناطق اطراف دریاچه، کشاورزی به منبع اصلی درآمد مردم تبدیل شده و برای افزایش تولید محصولات، مصرف آب نیز افزایش یافته است و در نتیجه مقدار زیادی از آب منطقه قبل از رسیدن به دریاچه در زمین‌های کشاورزی مصرف می‌شود.

کنترل و مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز یکی از اقدامات مهم در مدیریت منابع آب و کاهش فشار بر دریاچه ارومیه محسوب می‌شود. با این حال، اجرای این اقدام با چالش‌هایی مانند وابستگی اقتصادی کشاورزان به آب چاه‌ها، گستردگی منطقه و تعداد زیاد چاه‌ها روبه‌رو است و به همین دلیل، برای حل این مشکل باید علاوه بر مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز، برنامه‌هایی برای اصلاح الگوی کشت، افزایش بهره‌وری آبیاری و حمایت از کشاورزان نیز اجرا شود.

در مجموع، چاه‌های غیرمجاز یکی از عوامل مهم در تشدید بحران دریاچه ارومیه هستند، زیرا باعث برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و کاهش جریان آب به سمت دریاچه می‌شوند و مدیریت صحیح این چاه‌ها و کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی می‌تواند گامی مهم در مسیر احیای دریاچه ارومیه و حفظ محیط زیست منطقه باشد.

چالش‌های مقابله با چاه‌های غیرمجاز

با وجود تلاش‌های انجام شده برای مسدودسازی برخی چاه‌های غیرمجاز، کنترل کامل این پدیده با چالش‌های مختلفی روبه‌رو است.

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها وابستگی اقتصادی بخش بزرگی از مردم منطقه به کشاورزی است که بسیاری از کشاورزان برای تأمین آب مورد نیاز مزارع خود به استفاده از چاه‌ها وابسته هستند.

از سوی دیگر، گستردگی جغرافیایی حوضه آبریز و تعداد زیاد چاه‌ها باعث می‌شود نظارت و کنترل آنها نیازمند امکانات و نیروی انسانی گسترده باشد و همچنین در برخی موارد فشار‌های اجتماعی و محلی نیز روند برخورد با چاه‌های غیرمجاز را دشوار می‌کند.

آیا مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز باعث احیای دریاچه می‌شود؟

مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز یکی از اقدامات مهم در جهت کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی و کمک به احیای دریاچه ارومیه است، اما با این حال، کارشناسان معتقدند که این اقدام به تنهایی نمی‌تواند دریاچه را به وضعیت مطلوب بازگرداند و خشک شدن دریاچه نتیجه مجموعه‌ای از عوامل مختلف است و احیای آن نیازمند اجرای همزمان چندین برنامه مدیریتی است.

از جمله این اقدامات می‌توان به اصلاح الگوی کشت در منطقه، کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی، افزایش بهره‌وری سیستم‌های آبیاری، مدیریت سد‌های موجود در حوضه آبریز و تأمین حق‌آبه زیست‌محیطی دریاچه اشاره کرد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که حفر گسترده چاه‌ها، به ویژه چاه‌های غیرمجاز، نقش مهمی در کاهش منابع آب زیرزمینی و کاهش جریان آب ورودی به دریاچه ارومیه داشته است که این مساله در کنار سایر عوامل طبیعی و انسانی باعث تشدید روند خشک شدن دریاچه شده است.

در این میان و برای جلوگیری از ادامه چنین روندی و کمک به احیای دریاچه، لازم است مدیریت منابع آب در کل حوضه آبریز به صورت یکپارچه انجام شود و اقداماتی همچون کنترل و مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز، اصلاح الگوی مصرف آب و افزایش کارایی سیستم‌های آبیاری به طور جدی اجرا شود.

انتهای پیام/