نقش دریاچه ارومیه و تحولات جهانی در تغییر چهره آبوهوای آذربایجانغربی/ تنوع اقلیمی در خطر است!
به گزارش خبرنگار تابناک از استان آذربایجان غربی، بهدلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود در شمالغرب ایران، استان آذربایجانغربی همواره یکی از استانهای دارای تنوع اقلیمی در کشور محسوب میشود. وجود ارتفاعات متعدد، رودخانهها و مهمتر از همه دریاچه ارومیه، باعث شده بود این منطقه در گذشته از آبوهوایی نسبتاً معتدل و پایدار برخوردار باشد.
با این حال طی دو دهه گذشته نشانههای تغییر اقلیم در این استان بهتدریج آشکار شده است و افزایش میانگین دما، کاهش بارشهای سالانه و وقوع موجهای گرمایی طولانیتر از جمله پدیدههایی هستند که در سالهای اخیر به شکل ملموسی در استان مشاهده شدهاند.
همزمان با این تحولات، بحران خشکشدن دریاچه ارومیه نیز به یکی از مهمترین مسائل زیستمحیطی کشور تبدیل شده است و این دریاچه که زمانی بزرگترین دریاچه داخلی ایران و یکی از بزرگترین دریاچههای آب شور جهان به شمار میرفت، اکنون بخش بزرگی از سطح آبی خود را از دست داده است.
مجموعهای از عوامل از جمله تغییرات اقلیمی جهانی، کاهش بارندگی، مدیریت منابع آب و افزایش برداشتهای کشاورزی، شرایط اقلیمی آذربایجانغربی را وارد مرحلهای تازه کرده است؛ مرحلهای که پیامدهای آن در سالهای آینده نیز ادامه خواهد داشت. افزایش دما و تغییر الگوی آبوهوایی در آذربایجانغربی
دادههای هواشناسی نشان میدهد میانگین دمای آذربایجانغربی در سالهای اخیر روند افزایشی داشته است و در برخی مقاطع زمانی، بهویژه در ماههای گرم سال، دمای ثبتشده چند درجه بالاتر از میانگین بلندمدت گزارش شده است و براساس اعلام اداره کل هواشناسی استان، در مردادماه یکی از سالهای اخیر میانگین دمای آذربایجانغربی حدود ۵ درجه سانتیگراد بالاتر از شرایط نرمال ثبت شد؛ رقمی که نشاندهنده شدت نوسانات دمایی در منطقه است.
افزایش دما تنها به معنای گرمتر شدن هوا نیست، بلکه پیامدهای گستردهای به همراه دارد و بالا رفتن دما باعث افزایش تبخیر آب از منابع سطحی، کاهش رطوبت خاک و افزایش نیاز آبی بخش کشاورزی میشود.
از سوی دیگر، افزایش دما موجب افزایش رخداد موجهای گرمایی و طولانیتر شدن دورههای خشکسالی میشود؛ شرایطی که به گفته کارشناسان میتواند فشار زیادی بر منابع آب و اکوسیستمهای طبیعی استان وارد کند و به همین دلیل متخصصان اقلیمشناسی معتقدند روند گرمایش در آذربایجانغربی بخشی از تغییرات اقلیمی گستردهتری است که در سراسر ایران و منطقه خاورمیانه در حال وقوع است.
نقش خشکی دریاچه ارومیه در گرمتر شدن اقلیم منطقه
یکی از مهمترین عواملی که در سالهای اخیر بر وضعیت اقلیمی آذربایجانغربی تأثیر گذاشته، کاهش شدید سطح آب دریاچه ارومیه است و این دریاچه در گذشته با مساحتی حدود شش هزار کیلومتر مربع یکی از بزرگترین دریاچههای آب شور جهان محسوب میشد.
اما طی دهههای اخیر سطح آب دریاچه به شدت کاهش یافته و طبق برخی گزارشها بخش قابل توجهی از آن خشک شده است و این تغییر گسترده در یک پهنه آبی بزرگ، تأثیر مستقیم بر اقلیم منطقه داشته است و وجود دریاچه ارومیه در گذشته به تعدیل دمای منطقه کمک میکرد و آب دریاچه در تابستان گرما را جذب میکرد و در زمستان بخشی از گرمای ذخیرهشده را آزاد میکرد و به این ترتیب نوسانات شدید دمایی کاهش مییافت.
با خشکشدن دریاچه، این نقش تعدیلکننده تا حد زیادی از بین رفته است و در نتیجه دمای مناطق اطراف دریاچه در تابستانها بیشتر افزایش یافته و اختلاف دمای شب و روز نیز بیشتر شده است؛ هرچند از ابتدای امسال و با توجه به بارشهای صورت گرفته، وضعیت آبی این دریاچه بهتر شده است.
علاوه بر این، زمینهای نمکی باقیمانده از دریاچه میتوانند به کانونهای گردوغبار نمکی تبدیل شوند که نهتنها سلامت ساکنان منطقه را تهدید میکند بلکه بر کشاورزی و پوشش گیاهی نیز اثر منفی میگذارد.
تأثیر تغییرات اقلیمی جهان بر آبوهوای استان
آنچه در آذربایجانغربی رخ میدهد تنها یک تغییر محلی نیست، بلکه بخشی از روند گسترده تغییر اقلیم در سطح جهان است و بر اساس گزارشهای علمی بینالمللی، میانگین دمای زمین در دهههای اخیر به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
گزارشهای هیأت بینالدولی تغییر اقلیم نشان میدهد که افزایش انتشار گازهای گلخانهای ناشی از فعالیتهای انسانی باعث گرمتر شدن جو زمین و تغییر الگوهای آبوهوایی در بسیاری از مناطق جهان شده است و این تغییرات در مناطقی مانند خاورمیانه و ایران با شدت بیشتری بروز پیدا کرده است و برخی پژوهشها نشان میدهد روند گرم شدن در ایران حتی سریعتر از میانگین جهانی بوده و به افزایش خشکسالی و کاهش منابع آب منجر شده است.
همچنین پدیدههایی مانند النینو و تغییر الگوهای گردش جوی در مقیاس جهانی میتوانند باعث افزایش موجهای گرما و تغییر الگوی بارندگی در مناطق مختلف جهان شوند که اثرات آن در ایران و آذربایجانغربی نیز مشاهده میشود.
در چنین شرایطی مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی مصرف و سازگاری با تغییر اقلیم از مهمترین اقداماتی است که میتواند به کاهش اثرات این بحران کمک کند و روند گرم شدن آبوهوای آذربایجانغربی نتیجه مجموعهای از عوامل محلی و جهانی است. افزایش دما، کاهش بارندگی، خشکی دریاچه ارومیه و تغییرات اقلیمی جهانی در کنار یکدیگر شرایط اقلیمی استان را دستخوش تحول کردهاند.
ادامه این روند میتواند پیامدهای گستردهای برای محیط زیست، کشاورزی و منابع آب منطقه به همراه داشته باشد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان بر لزوم برنامهریزی بلندمدت برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و احیای منابع طبیعی بهویژه دریاچه ارومیه تأکید میکنند.
انتهای پیام